Кытаанахтан Сталинград кыргыһыытыгар
Бүгүн, олунньу 2 күнэ — Сталинградтааҕы кыргыһыы түмүктэммит күнэ. Сталинград аннынааҕы кыргыһыы Аҕа дойду Улуу сэриитин историятыгар биир ойуччу миэстэни ылар, биир бөдөҥ кыргыһыы.1942 сыл от ыйыттан 1943 сыл олунньу 2 күнүгэр диэри салҕанан барбыт икки өттүттэн улахан хаан тохтуулаах сэймэктэһиинэн аан дойду иккис сэриитигэр тосту уларыйыы ситиһиллибитэ, уодаһыннаах өстөөх хотторор аатыгар барбыта. Аҕа көлүөнэ Сталинград аннынааҕы кыргыһыыга дьоруойдуу быһыытын үйэтитэн дойдуга олунньу 2-гэр Арассыыйа Бойобуой албан аатын күнэ бэлиэтэнэр. Сталинград иһин кыргыһыыга Кытаанах нэһилиэгиттэн кыттыыны ылбыттара:
ПЕТР КИРИЛЛОВИЧ ЗАХАРОВ— 57 стрелковай дивизия 105- с артиллерийскай полкатын састаабыгар киирэн Сталинград куорат иһин сэриилэспитэ. Петр Кириллович 1921 с. (1920 с. от ыйын 12 күнүгэр) Боотуруускай улууһун I Хатылы (Кытаанах) нэһилиэгэр төрөөбүт. Ийэтэ — Захарова Марфа Тимофеевна (1883), балта Анна (1930), кэргэнэ Захарова Александровна Ивановна(1922). «Кыһыл иитиэх» холкуос чилиэннэрэ. Хааҥкырыйаҕа олорбуттар,Кытаанах осуколатыгар үөрэммит. Сэриигэ 1942 с атырдьах ыйын 21 күнүгэр ыҥырыллыбыт. 374-с саппаас стрелковай полкаҕа сэриилэһэ сылдьан бааһыран, 3245-с эвакуационнай госпитальга эмтэммит. 1943 балаҕан ыйыгар бааһырыытыттан өлбүт.Сталинградскай уобалас Владимирскай оройуон Капустин-Яр сэлиэнньэтигэр көмүллүбүт.
ГАВРИИЛ АНДРЕЕВИЧ КОРКИН, Ярославскай аатынан холкуостан 1942 с. бэс ыйын 20 күнүгэр ыҥырыллыбыт. 315-с стрелковай дивизия 1028-с стрелковай полкатыгар түбэспитэ. 1942 с. ахсынньы 20 күнүгэр Сталинградскай уобалас Н-Чирскэй оройуон Максимовка сэлиэнньэтигэр өлбүтэ. Гавриил Андреевич 1904 с. тохсунньу 1 күнүгэр Боотуруускай улууһун I Хатылы (Кытаанах) нэһилиэгэр төрөөбүт.Кэргэнэ — Коркина Анна Михайловна(1914), кыргыттара: Мария (1936),Евдокия(1939). Ярославскай аатынан холкуос чилиэннэрэ.
НИКОЛАЙ МИХАЙЛОВИЧ КОРКИН «374-с стрелковай полкаҕа геройдуу охсуһа сылдьан Сталинградскай уобалас Владимирскай оройуонун .Капустин-Яр иһин сэриигэ өлбүт.
ПЕТР ИВАНОВИЧ ЛАЗАРЕВ (1921-1942)»Күүһү Түмүү» холкуостан 1942 с бэс ыйыгар ыҥырыллыбыт.99-с стрелковай дивизия 206-с стрелковай полкатыгар сылдьан, 1942 с ахсынньы 4 күнүгэр Сталинградскай уобалас Городищенскай оройуон Мечетка дэриэбинэтигэр өлбүт. Петр Иванович 1921 с.Боотурускай улууһун I Хатылы (Кытаанах) нэһилиэгэр төрөөбүт. Аҕата Лазарев Иван Петрович Булуҥ оройуонугар көһөрүүгэ баран өлбүт
Литература: Алаас буойун уолаттара : Кытаанах, Танда-Бахсы : 1941-1945 сс. / хомуйан оҥордулар: Е. П.Скрябина уо д. а.- Дьокуускай : Издатель В. Д. Макеев. — 2020. — – С.96
Манна саха саллааттара, ол иһигэр улууспут буойуннара дьоруойдуу быһыыны көрдөрбүттэрэ.
Аатырбыт артиллерист Сталинград аттыгар холобура суох хорсун быһыыны оҥорбут буойун Гаврил Дмитриевич Протодьяконов 1910 с. Чурапчы улууһун Алаҕар нэһилиэгэр төрөөбүт. Кыһыл Аармыйаҕа 1941 сыллаахха балаҕан ыйыгар ыҥырыллан, сэрии бүтүөр дылы Брянскай, Сталинградскай, Киин фроннарга сэриилэспитэ. Сталинград кыргыһыытыгар холобура суох хорсун быһыыны оҥорбут. Сталинград оборуонатын уоттаах кыргыһыытыгар 76 пуусканан фашистары утары сэриилэһэн, үс «тигр» тааҥканы урусхаллаабыт. Аҕа дойду сэриитин I истиэпэннээх уордьанынан, “Сталинград көмүскэлин иһин”, “Хорсунун иһин”, “Берлины ылыы иһин”, “Варшаваны босхолооһун иһин” мэтээллэринэн наҕараадаламмыт. Билигин Волгоград куорат “Сталинградтааҕы кыргыһыы” панорама түмэлигэр кини туһунан сырдатыллыбыт. Биһиги, Чурапчылар, Дьоруойбутунан киэҥ туттабыт! Кини үтүө аата үйэлэр тухары умнуллубатын!