Кытанахская модельная библиотека

Кытаанах нэһилиэгин бэлиэ күннэрэ 2025 сыл.

195 сыла – Иван Терентьевич Трофимов-Сулумата уола (1830-1915). Сылан нэҺилиэгин олоҥхоһута.

175 сыла — Алексей Николаевич Абрамов — Кылады Уус (1850с.)

             Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 283.

120 сыла — Дмитрий Иванович Коркин -Уус Миитэрэй (1905).

            Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 285.

120 сыла — Николай Васильевич Скрябин II (1905 — ) Аҕа дойду сэриитин  кыттыылааҕа, Албан аат орден II, III ст. кавалердара.

            Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 286.

120 сыла – Спиридон Тихонович Собакин (1905-..). Сэбиэскэй хаһаайыстыбаннай үлэһит. Гражданскай, Аҕа Дойду сэриилэрин кыттыылааҕа. Чурапчы бастакы комсомолецтарыттан биирдэстэрэ. Кытаанах нэһилиэгин бочуоттаах гражданина.

               Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. / суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а.- Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. – С. 40

115 сыла — Федот Иванович Максимов (1910с.-..). Тимир ууһа

                 Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 286.

110 сыла – Степанида Николаевна Карпова (1915-..). Кытаанахха төрөөбүтэ. Советскай потребкооперация туйгуна. Чурапчы бастакы тракторист дьахталларыттан биирдэстэрэ.

                   Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. –С. 132

110 сыла – Василий Анреевич Пахомов (1915-1984). Кытаанах нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Кыһыл сулус орден, элбэх бойобуой мэтээллэр кавалердара.

               Литература: Алаас буойун уолаттара : Кытаанах, Танда-Бахсы : 1941-1945 сс. / хомуйан оҥордулар: Е. П.Скрябина уо д. а.- Дьокуускай : Издатель В. Д. Макеев. — 2020. — – С.37

110 сыла – Иван Спиридонович Яковлев (1915-1989). Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа. Аҕа дойду сэриитин орден II ст., элбэх мэтээллэр кавалердара.

            Литература: Алаас буойун уолаттара : Кытаанах, Танда-Бахсы : 1941-1945 сс. / хомуйан оҥордулар: Е. П.Скрябина уо д. а.- Дьокуускай : Издатель В. Д. Макеев. — 2020. — – С.45

105 сыла – Дмитрий Николаевич Ефремов (1920-..) Кытаанах нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа. Одьулуун сэбиэтин председателэ. Үлэ Кыһыл Знамята орден кавалера.

105 сыла – Семен Дмитрьевич Лазарев (1920-..). Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа, Аҕа дойду сэриитин I уонна II истиэпэннээх уордьаннар кавалердара.

               Литература: Алаас буойун уолаттара: Кыиаанах, Танда – Бахсы 1941-1945 сс. / хомуйан оҥордулар: Е.П.Скрябина [уо.д.а.]. — Дьокуускай : Издатель В.Д.Макеев,, 2024. – С. 60.

100 сыла — Ирина Тихоновна Барашкова. Герой ийэ (1925-..)

            Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 293.

100 сыла – Матвеев Николай Михайлович (1925с.) СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Кытаанах, Алаҕар нэһилиэктэрин, Чурапчы улууһун бочуоттаах гражданиннара.

100 сыла – Николай Васильевич Пономарев-Унаар Уола (1925-1950). Поэт. Кытаанах нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Хоту көһөрүллүү кыттыылаҕа.

                 Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. – С.395

               Чурапчы — уран тыл биһигэ : антология / хомуйан оҥордо М. Н. Кузьмина  — Чурапчы : [и. с.], 2019 (Дьокуускай). – С. 429-432

100 сыла — Петр Егорович Спиридонов (1925-..). Аҕа дойду сэриитин кыттыылаҕа. Кыһыл Сулус, Аҕа дойду сэриитин II-с истиэпэннээх уордьаннар кавалердара, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна.

            Литература: Алаас буойун уолаттара: Кыиаанах, Танда – Бахсы 1941-1945 сс. / хомуйан оҥордулар: Е.П.Скрябина [уо.д.а.]. — Дьокуускай : Издатель В.Д.Макеев,, 2024. – С. 82.

100 сыла — Николай Николаевич Дьячкрвскай (1925), Аҕа дойду улуу сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин бэлиэлээх. Биригэдьиир, баһаарынай чаас начальнига, сельсловет бэрэссэдээтэлэ

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 35.

1930 –Кытаанахха «Эргийэн күөрэйбит» ТСОЗ тэриллибитэ. Кэлин «Кыһыл Савва»ТСОЗ-н холбоһон «Кыһыл Танда» холкуос буолбуттара.

            Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. – С. 112.

1935 – Кытаанах нэһилиэгэр фельдшерскай пункт аһыллыбыта 90 сыла (Көчүктэйгэ)

            Литература: Помня прошлое, творим будущее (продолжая традиции доктора Сокольникова) : история развития здравоохранения Чурапчинского района / сост. Л. М. Григорьева ; ГБУ Чурапчинская центральная районная больница имени П. Н. Сокольникова. — Якутск : Сайдам, 2015. – С.187

1935 – Кытаанахха «Дьоскуоскай» холкуос тэриллибитэ. Кэлин уларыйан «Чкалов» аатынан холкуос буолбуттара.

               Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. – С. 27.

1940  – Дириҥҥэ, Кытаанахха почта аһыллыбыта. 1945 с. Кытаанах почтата Сылаҥҥа көһөрүллүбүт.

                Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. –С. 165.

 1960г. –  Чурапчы оройуонугар бастакы  8 кылаастаах оскуола арыллыбыта 65 сыла;

1960 с- Кытаанахтааҕы оҕо саада тэриллибитэ 65 сыла (7.09.1960)

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 484.

 2000 – Кытаанах нэһилиэгэр  Улуу Кыайыы 55 сылыгар аналлаах өйдөбүнньүк тутуллубута 25 сыла.

              Литература: Алаас буойун уолаттара: Кыиаанах, Танда – Бахсы 1941-1945 сс. / хомуйан оҥордулар: Е.П.Скрябина [уо.д.а.]. — Дьокуускай : Издатель В.Д.Макеев,, 2024. – С. 216.

2000 с.  Улуу Кыайыы 55 сылыгар аналлаах өйдөбүнньүк тутуллубута 25 сыла

Литература: Алаас буойун уолаттара: Кыиаанах, Танда – Бахсы 1941-1945 сс. / хомуйан оҥордулар: Е.П.Скрябина [уо.д.а.]. — Дьокуускай : Издатель В.Д.Макеев,, 2024. – С. 216.

2000 с И.Е.Винокуров аатынан дизайн уонна технология колледжын базата аһыллыбыта 25 сыла

2005с – кыһыҥҥы хайыһар манеһа аһыллыбыта 20 сыла

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 358.

1960 с— Кытаанахха сибээс отделениета аһыллыбыта 65 сыла ,

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 596

1960 — Евдокия Ивановна  Спиридонова төрөөбүтэ 65 с.,РФ  начальнай профессиональнай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 434

ТОХСУННЬУ

Январь

9 – Евдокия Васильевна Николаева-Потапова төрөөбүтэ 105 сыла (1920-…). Хоту көһөрүллүү кыттыылааҕа. РСФСР бытовой обслуживаниетын үтүөлээх үлэһитэ.

            Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. –С.341-342.

20. Владимиров Михаил Васильевич төрөөбүтэ 70 сыла (1955) марафонскай сүүрүүгэ спорт маастарыгар кандидат, улуус, Республика 10 чулуу спортсменнарыгар киирбитэ

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 380.

25 – Гавриил Михайлович Яковлев 70 сааһа (1955). Кытаанах нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Үлэ, спорт ветерана. РСФСР норуотун үрэҕириитин туйгуна, РФ, СР үтүөлээх учууталлара, Чурапчы улууһун уонна Кытаанах нэһилиэгин бочуоттаах гражданиннара.

              Литература: Чурапчы — спорт туоната : Чурапчы улууһугар физкультура уонна спорт сайдыытын историята /[кинигэни хомуйан, суруйан бэчээккэ бэлэмнээтилэр: В. М. Неустров, Я. П.Оконешников, Г. С. Платонов ; кинигэтахсыытыгар эппиэттээх Я. П.

Оконешников]. — 2-е изд., перераб. и доп. — Дьокуускай : Көмүөл, 2018. – С. 154.

ОЛУННЬУ

Февраль

12- Татьяна Егоровна Пономарева төрөөбүтэ 70 сыла, (1955) Кытаанах нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо,СӨ Президенин 2 төгүл кыайыылааҕа,РФ үөрэҕириитин туйгуна, СӨ үөрэхтээһинин Үтүөлээх үлэһитэ

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 432.

15  – Павел Николаевич Скрябин төрөөбүтэ 90 сыла (1935). Танда Бахсы нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Саха сирин т/х. Бочуоттаах бэтэрээнэ. Чурапчы, Булуҥ улуустарын бочуоттаах гражданиннара.

                Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. – С.393

20 – Степан Афанасьевич Ермолаев төрөөбүтэ 115 сыла. (1910-…). РСФСР уонна САССР үтүөлээх бырааһа. Бочуот знага орден кавалера.

             Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 563.

24 – Гавриил Дмитриевич Ефимов-Аратаа төрөөбүтэ 105 сыла. (1900-2000). Учуутал, общественнай деятель. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа. Аҕа дойду сэриитин орден II ст., Кыһыл судус, Дружбы народов орденнарын кавалердара. РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Чурапчы улууһун бочуоттаах гражданина.

            Литература:            Гавриил Дмитриевич Ефимов / [хомуйан оҥордо Н. И. Ефимов]. — Дьокуускай : Алаас, 2020. – 221с.

             Тыа сирин культурата : Чурапчы улууһа / М. А. Герасимова-Сэҥээрэ. — Дьокуускай : Бичик, 2004.-С. 78-81.

            Чурапчы — уран тыл биһигэ : антология / хомуйан оҥордо М. Н. Кузьмина  — Чурапчы : [и. с.], 2019 (Дьокуускай).–  С. 286-290

КУЛУН ТУТАР

Март

            16 – Алексей Михайлович Максимов төрөөбүтэ 65 сыла (1960-.. ). «За вклад в развитие российского образования» орден III ст., « За вклад в развитие образования» медаль кавалердара. СР оскуолаларын үтүөлээх үлэһитэ, СР үөрэҕин туйгуна.

            Литература: С ыланская школа в лицах : памятная книга об учителях Сыланской школы Чурапчинского улуса РС(Я) / [сост. К. Г. Макарова]. — Якутск : Компания «Дани-Алмас», 2014. – С.104.

.

25 – Боотурусскай улуус Чурапчы оройуона диэн  буолбута (1930).

27 – Виктор Семенович Алехин төрөөбүтэ 120 сыла (1905-1963). САССР үтүөлээх учуутала.

                 Литература:Виктор Семёнович Алёхин  / [составители: О. В. Анисимова, Н. И. Петрова, Л. В. Яковлева]. — Якутск : Сайдам, 2022. — 127

Март

МУУС УСТАР

Апрель

12 – Петр Егорович Спиридонов  (1925-…). Кытаанах н. төрөөбүтэ. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа. Кыһыл сулус, Аҕа дойду сэриитин II ст. орденнар кавалердара. РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна.

            Литература: Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. / суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а.- Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. – С. 89.

ЫАМ ЫЙА

май

23 – Павел Петрович Федоров-Сомоҕо 75 сааһа. 1950 с. Покровкаҕа төрөөбүтэ (Амма). Россия суруйааччыларын союһун чилиэнэ.

                        Литература:            Тыа сирин культурата : Чурапчы улууһа / М. А. Герасимова-Сэҥээрэ. — Дьокуускай : Бичик, 2004.-С.158-164

БЭС ЫЙА

Июнь

26 — Михаил Ильич Нестерев 70 сааһа (1955). СР  автомобильнай транспорын туйгуна.

             Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 136.

ОТ ЫЙА

Июль

12 – Вера Кирилловна Захарова төрөөбүтэ 105 сыла (1920-2010). Өлүөхүмэ оройуонугар төрөөбүтэ. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа. Аҕа дойду сэриитин орден II ст. кавалера.

             Литература: О себе и друзьях : [Воспоминания ветерана ВОВ В.Захаровой]. — Якутск : Сахаполиграфиздат. — 1999. — 116 с.

 Дьоллоох дьолун туһугар : очеркалар / Савва Тарасов. — Якутскай : Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1969. – с. 1-14.

АТЫРДЬАХ ЫЙА

Август

10 – Савва Саввич Сидоров төрөөбүтэ 90 сыла. Кытаанах нэһилиэгэр төрөөбүтэ (1935-). Хоту көһөрүллүү кыттыылааҕа. Муома улууһун Бочуоттаах гражданина.

             Литература: Чурапчы — спорт туоната : Чурапчы улууһугарфизкультура уонна спорт сайдыытын историята /[кинигэни хомуйан, суруйан бэчээккэ бэлэмнээтилэр: В. М. Неустров, Я. П.Оконешников, Г. С. Платонов ; кинигэтахсыытыгар эппиэттээх Я. П.

Оконешников]. — 2-е изд., перераб. и доп. — Дьокуускай : Көмүөл, 2018. – С. 40.

            Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. –С.208.

.

БАЛАҔАН ЫЙА

Сентябрь

АЛТЫННЬЫ

Октябрь

30 — Ирина Павловна Любимова 55 сааһа (1970). СР үөрэҕириитин туйгуна, РФ үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ, Кытаанах нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо

           Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 420.

СЭТИННЬИ

Ноябрь

9— Аржаков Михаил Николаевич төрөөбүтэ 60 сыла,  (1965)  СӨ ОДьКХ-тын Бочуоттаах үлэһитэ

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 605.

14 — Сусанна Гаврильевна Парфенова 70 сааһа (1955). РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Кытаанах нэһилиэгин Бочуоттаах гражданина                Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 480.

21 – Михаил Владимирович Дьячковскай 70 сааһа (1955). РФ уопсай үөрэхтээһин туйгуна, СР үөрэҕин туйгуна.

30 –Лонгинов Петр Данилович төрөөбүтэ 90 сыла (1935) Кытаанах нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо,

Литература: Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 426

АХСЫННЬЫ

Декабрь

22 — Ирина Васильевна Ермолаева төрөөбүтэ 90 сыла (1935) Хоту көһөрүллүү кыттыылааҕа

Литература: Ол ыар сылларга –альбом/ Хоту күүс өртүнэн көһөрүллүү 80 сылыгар ананар. Кытаанах. 2022

105 сыла – Чурапчыга бастакы комсомольскай ячейка  тэриллибитэ (1920)

            Литература:   Үөрэх сырдык суолунан : (1872-2012) / С. А. Новгородов аатынан Чурапчы орто оскуолата. — Дьокуускай : Көмүөл, 2016. – С. 25.

Туһаныллыбыт литература

1. Кытаанах нэһилиэгэ / [хомуйан оҥордулар: М.С.Леонтьева уо.д.а.]. — Дьокуускай : “Издатель Пономарев Э.Т.”, 2024. – С. 563.
2. Сут-кураан, уот сэрии, көһөрүү : Кытаанах,Танда Бахсы нэһилиэктэрэ 1941-1945 сс. /суруйдулар, хомуйан оҥордулар: Е. П. Скрябина уо. д. а. — Дьокуускай : Э. Т. Пономарев типографията, 2022. –С.341-342.
3. Тыа сирин культурата : Чурапчы улууһа / М. А. Герасимова-Сэҥээрэ. — Дьокуускай : Бичик, 2004.-С.
4. Төрүт дьарыгы өрө тутан : Чурапчы улууһугар тыа хаһаайыстыбатын сайдыыта / М. Н. Корякин. — Дьокуускай : Сайдам, 2007.