Остуоруйа оҕолорго үтүөнү, кэрэни баҕаран, бэйэтин алыптаах дойдутугар хас биирдии оҕону ыалдьыттаттаҕына,оҕолор кинини сөбүлээн иһиттэхтэринэ, ылыннахтарына, оҕолорго остуоруйаттан сиэттэрэн, кинигэ ааҕыытыгар болҕомто үөскүүр. Онтон остуоруйа оҕолорго интэриэс тартаҕына, оҕо кыра эрдэҕиттэн куһаҕан, үчүгэй диэни араарарга, айылҕаны, сүүрэри-көтөрү таптыырга үөрэтэр. Маны барытын учуоттаан, улуустааҕыоҕо бибилэтиэкэтин ааҕар киинин иһинэн Кытаанахтааҕы тыа сирин модельнай библиотеката уһуйаан оҕолоругар 3 төгүлүн «Эбээ ааҕар» бырайыагынан , бүгүн уһуйааммыт улахан бөлөҕөр өр сылларга култуураҕа үлэлээбит, салайбыт, СӨ култууратын туйгуна, ЭБЭЭ Любовь Николаевна Монгуш ыалдьыттаата. оҕолор олус сонурҕаан «Тулаайах оҕо» саха норуотун остуоруйатын биир тыынынан истибиттэр.

Биһиэхэ куруук утары кэлэр эбээлэрбитигэр махтанабыт. Оҕолор остуоруйа үөрэтэр өрүттэрин тастан киирэн ааҕар ЭБЭЭТТЭН ылыныылара эмиэ уратылаах буоллаҕа. Онтон, эн, күндү ааҕааччы, саха норуотун «Тулаайах уол» остуоруйатын мүччүргэннээх сырыыларыттан билсиэххин баҕараҕын?

Тулаайах уол

Саха норуотун остуоруйата 

  Былыыр-былыр Тулаайах уол олорбут. Биирдэ бултуу сылдьан кини холорукка түбэспит. Күүстээх Холорук кинини эрийэн ылан таптаабытынан дэллэритэн илдьэ барбыт.  

  Төһө өр ол модун холорукка үүрдэрэн хаампытын уол билбэтэх, биирдэ өйдөөбүтэ арай балаҕан аттыгар турар эбит. Уолчаан балаҕаҥҥа көтөн түспүтэ, ороҥҥо эмээхсин олорор үһү. 

  — Эйигин мин уолум аҕалла дуо? — диэбит кини. Оҕо быһаарбатах, онон туох да диэн булбакка турдаҕына, таһырдьаттан биир эр бэрдэ көтөн түспүт. 

  — Хайа, бу уолу мин төһө түргэнник аҕаллым? — диэбит. 

  — Олус түргэнник, — хоруйдаабыт эмээхсин. — Чэ, кэл, аһаа, уолгун эмиэ остуолга ыҥыр. 

  Сити курдук Тулаайах уол бу эмээхсини уонна кини уолун Холоругу кытта олорор буолбут. Ый ааспыт, сыл, онтон үс сыл. Дьиэлээхтэр хас да ампаардаахтар эбит. Олор күлүүстэрин, биир ампаар күлүүһүттэн ураты,  Тулаайах уол тутар эбит. 

  Биирдэ Холорук суоҕуна Тулаайах уолчаан ол бобуулаах күлүүһү ылан, кистэлэҥнээх ампаарга киирбит. Ампаарга улахан дьааһык турар эбит. Уол дьааһыгы арыйбыта, иһигэр үрүҥ көмүс хоруоп баар буолбут. Дьиибэргээн кини хоруоп хаппаҕын көтөхпүт, онуоха хаһан да харахтаабатах кэрэ кыыһа туран кэлбит. 

— Эн миигин өлөр өлүүттэн быыһаатыҥ. Бу үтүөҥ иһин мин эйиэхэ хаһан эмэ үтүөнэн төлүөҕүм, — диэбит кыыс уонна ампаартан тахсаат, мэлис гыммыт. Уол соһуйан кыыһын аатын ыйытымына хаалбыт. 

Дьиэҕэ киирэн уол тугу көрбүтүн эмээхсиҥҥэ кэпсээбит. Истэн баран дьиэлээх хотун эппит: 

  — Ити кыыһы мин уолум аҕалбыта. Кинини көҥүл ыыппыккын биллэҕинэ, эйигин өлөрүөҕэ. Онон хап-сабар мантан куот. 

  Эмээхсин Тулаайах уолга суолун ыйбыт уонна тараахтаах оҕуруону биэрбит. 

  — Холорук эккирэтэр тыаһын иһиттиҥ да кэнниҥ диэеи тарааҕы быраҕаар. Онтон байҕалга тиийдэххинэ — оҕуруону. Итиэннэ ханна бараргын бэйэҥ билиэҥ, мин эйиэхэ тугу да сүбэлээбэппин, — диэбит кини. 

Эмээхсин ыйбытын хоту уол бара турбут. Баран испит, баран испит, эмискэ кэннигэр Холорук сири-дойдуну барчалыыр тыаһа иһиллибит. Уол эргиллэ биэрбит да, Холорук иннигэр тарааҕы элиппит. Көрүөх бэтэрээ өттүгэр тарааҕа ыт мунна баппат сис тыаҕа кубулуйбут. Холорук ол ойуурга кэтиллэн тохтоон хаалбыт. 

  Тулаайах уол эмиэ куотар. Арай байҕал кытылыгар кэлэр. Оҕуруону быраҕан кыыратаатын кытта байҕал үрдүнэн муоста баар буолар. Уол бу муостанан байҕалы туоруурун кытта, кэннигэр эмиэ Холорук сирилээбит Байҕалга кэлээт, Холорук эр бэрдигэр кубулуйа охсубут. Ол эрээри кини муостаны ортолообутун кэннэ муоста, улам намтаан, ууга баран хаалар. Инньэ гынан, Холорук байҕал түгэҕин диэки таастыы тимирэ турбут. Тулаайах уол салгыы хаампыт. Арай иннигэр балаҕан көстүбүт. Дьиэ таһыгар сылгылар уонна ынахтар мэччийэ сылдьаллар эбит. Киирбитэ дьиэҕэ соҕотох эмээсхин олорор. Эмээхсин кинини үөрэ керсүбүт. Уол киниэхэ олорон көмөлөһүөх буолбут.  

Тулаайах уол эмээхсин сүөһүтүн маныыр, көрөр-истэр. Итинник биир сыл, онтон икки сыл, онтон үс сыл ааһар. Үһүс сыла бүтүүтэ уол эмээхсинтэн бараары гынар. 

— Хайыамый, барар киһини тутуом дуо? — диир эмээхсин. — Үлэҥ иһин бастыҥ соноҕоспутун бэлэхтиибин. Чэ, бар, үчүгэйдик сырыт! 

Уол акка олорон айанныыр. 

  Айаннаан-айаннаан улахан куоракка тиийэр. Олохтоохтор киниэхэ бу куоракка ыраахтааҕы олорор дииллэр уонна кини дыбарыаһын ыйан биэрэллэр. Уол дыбарыас ааныгар чугаһыырын кытта харабыллар кинини тараччы тутан ылаллар уонна ыраахтааҕыга илдьэллэр. 

  Ыраахтааҕы уолу кимин-тугун, тоҕо бу дойдуга кэлбитин билээри дэлби ыххайар. Тулаайах уол тугу да хоруйдуон билбэккэ ыксаан хаалар. Онуоха ыраахтааҕы аттыгар олорор кыыс: 

  — Аҕаа, бу уолу ыыт, кини миигин өлөртөн быыһаабыта! — диир. 

  Ыраахтааҕы Тулаайах уолу босхолообут, өссө манньатын кыыһын киниэхэ кэргэн биэрбит. 

  Уол онтон ыла тулаайахсыйан бүппүт — кинини ким да Тулаайах диэбэт буолбут. Кыраһыабай кэргэниниин кини өр да өр дьоллоохтук олорбут.