Мундулаахтан тахсыбыт профессор
«Саҥа олох» хаһыат архыыбыттан: олунньу 26 к.,2022, Саҥа олох
Ытыктыыр, убаастыыр киһибит Иван Петрович Пономарев, Анастасия Петровна Оконешникова туһунан суруйбут ахтыытын, төрөөбүтэ 85 сылынан хатылаан, хайдах суруллубутунан таһаарабыт.
Олунньу 27 күнүгэр саха дьахталларыттан маҥнайгы психологическай билим доктора, профессор, Кытаанах, Мугудай нэһилиэктэрин, Чурапчы улууһун Бочуоттаах олохтооҕо, СӨ Бочуоттаах гражданина, элбэх научнай ааттар хаһаайкалара Анастасия Петровна Оконешникова 80 сааһын туолар.
Онон сибээстээн, кини туһунан кылгас ахтыы оҥорорго быһаарынным. Анастасия Петровна – миигиттэн икки сыл балыс. Кинилиин оҕо сааспыт Наммара үрэҕин ыһыытыыр баһыгар сытар Мундулаах диэн 3 көлүччэлээх кыракый алааска ааспыта. Онон мин кини төрөппүттэрин, оҕо сааһын туһунан кэпсиэм. Настя аҕата Петр Платонович Оконешников диэн Мугудайтан төрүттээх орто уҥуохтаах, сырдык сэбэрэлээх, лоп-бааччы тыллаах-өстөөх киһи этэ. Кини таптала хос аата “Борокуруор Бүөтүр” диэн. Арааһа, быһаарыылаах тыллаах, ытыктанар киһи буолан киниэхэ итинник аат иҥнэҕэ. Бүөтүр “Бойобуой” колхуоска икки тэлиэгэлээх оҕуһунан Чурапчыттан тыраахтардарга көрүүчэй таһара. Настя ийэтэ Боккуойа диэн сахаҕа син обургу уҥуохтаах, хараҕынан мөлтөх соҕустук көрөр, кэнники биллэххэ, Сылаҥ Бэрэтиттэн төрүттээх, эдэригэр Прасковья Дмитриевна Дьячковская диэн ааттаах, олус үтүө майгылаах дьахтар этэ. Бүөтүрдээх Боккуойа эдэрдэригэр тус-туспа ыал буолан, оҕолонон баран, арааһа, кэргэттэрэ өлөн, огдообо сылдьан, сэрии иннигэр иккистээн ыал буолбуттар. Ол иһин Бүөтүр маҥнайгы ойоҕуттан Феня диэн 5-6 сыл аҕа, оскуолаҕа комсомол сэкирэтээрэ эҥин буолбут, сүрдээх тыллаах-өстөөх кыыстааҕа. Мундулаахтан күһүн Килэҥкигэ оскуолаҕа баран иһэн “стало быть” дии-дии, илиитин үөһээ-аллараа далбаатаан тугу эрэ кэпсиирин өйдүүбүн. Феврония Петровна кэлин Павловскайга олохсуйан, эргэ тахсан Дмитриева диэн араспаанньаны ылбыта, аатырар Ленин аатынан сопхуос кылаабынай буҕаалтырынан үлэлиирин истэрим. Икки оҕоломмут дииллэрэ. Онтон Настя ийэтэ Боккуойа Бүөтүргэ кэлэригэр биир Маайа диэн улахан кыыстааҕа, Коля диэн миигиттэн икки сыл курдук аҕа, мин ыкса табаарыһым буолбут уоллааҕа. Бүөтүрдээх Боккуойа, сэрии бүтүүтэ Мугудайтан биһиэхэ, Кытаанахха, көһөн кэлбиттэр. Көспүт төрүөттэринэн сэрии, сут-кураан, көһөрүллүү үтүргэнигэр олохторо ыараан, Бүөтүрү эдьиийэ Сөдүөччүйэ Собакина ыҥырбыт дииллэрэ. Сөдүөччүйэ диэн кыра уҥуохтаах оройуоммут маҥнайгы комсомоллаахтарыттан биирдэрэ, гражданскай уонна Аҕа дойду сэриилэрин кыттыылааҕа, “Бойобуой” колхуос бэрэссэдээтэлэ Спиридон Тихонович Собакин эмээхсинэ этэ. Бүөтүрдээҕи кытта Кытаанахха кини тастыҥ бырааттара икки Сэмэн Оконешниковтар эмиэ Мугудайтан көһөн кэлбиттэрэ. Олортон биир санитар Сэмэн балта Аана Николай Иннокентьевич Захаров диэн сэрии кыттыылааҕар эргэ тахсан Кытаанахха олохсуйбута. Оттон Боккуойа улахан кыыһа Маайа Спиридон Коркин диэн механизатор киһилиин ыал буолан Чурапчыга олохсуйбуттара, оҕо-уруу тэниппиттэрэ. Боккуойа батыһыннарыы уола Николай Оконешников эмиэ Чурапчыга олохсуйан, райпоҕа үлэлээбитэ. Кини улахан уола Николай УНО-ҕа үлэлиир. Кыра уол Александр худуоһунньук идэлээх. Дьокуускайга үлэлиир. Сашаны Анастасия Петровна ЯГУ-га үлэлии сылдьан, бэйэтигэр олордон үөрэттэрбитэ. Бүөтүрдээх Боккуойа кыһынын Дьуонаҕа, От Үрэххэ кыстыыллара. Сайынын Мундулаахха хас да сайын биһигини кытта биир балаҕаҥҥа дьукаах олорон сайылыыллара. Настя мин бырааппын Коляны – Сыынаны кытта эт саастыы буолан олус тапсаллара, бииргэ оонньууллара.
Мин Колялыын бодоруһарым. Биһиги, сайылык оҕолоро, сүрүн үлэбит киэһэ аайы ынах хомуйуута, түптэ уматыыта буолара. Онно биир түптэни умнубаттыы өйдөөн хаалбыппын. Биирдэ ынахтарбытын Толоон диэн сиртэн булан баран, биир улахан көлүүр оҕуһун тутан, күрүөттэн салҕанан, Настя, Сыына, мин уонна биир сайылык оҕото буолан мииннибит. Онуоха оҕуспут ынахтары эккирэтэн, сүүрэн көөһөкөччүйбүтүгэр бары хаппыт буорга сууллан, ыһыллан хаалбыппыт. Онно ыарыылаахтык охтубуппун билиҥҥэ диэри өйдүүбүн. Коля биһикки, маҕаһыыҥҥа туттараары, сайыны быһа наар күтэрдээн, моҕотойдоон тахсар этибит. Күһүөрү ытынан кус оҕолуурбут. Бурдук хомуурун кэнниттэн, тутуохтара диэн, куттана-куттана, бааһынаттан тохтубут куолаһы хомуйарбыт. Ол дьукаах олорон, кэнники биллэххэ, 1948с. ыам ыйын бүтүүтэ, Боккуойа Мундулаах балаҕанын иһигэр уол оҕону төрөппүтэ. Онно балаҕаммыт аанын иннигэр икки мас тоһоҕону саайан баран, быанан туора баайан кэбиспиттэр этэ. Ол аата былыргы үгэһинэн “дьиэҕэ ыарыһах баар, кииримэҥ” диэн бэлиэ эбит. Онно икки киһи кэлэн баран, ол быаттан “иҥнэн” таһынан кэпсэтэн ааспыттарын өйдүүбүн. Онтон ол балаҕаҥҥа төрөөбүт уолу Ыстапаан диэн ааттаабыттара. Билигин Степан Петрович Оконешников Чурапчыга олорор. Үгүстэр кинини билэллэр – уголовнай розыск бэтэрээнэ, майор. Кыһыл оҕо Степаны эргэ куултан биһик оҥорон, балаҕан өһүөтүгэр ыйаан кэбиспиттэрин биһиги хардары-таары хачайдыырбытын өйдүүбүн. Боккуойа 2-3 сылынан биир Феодосия (Доча) диэн кыыһы төрөппүтэ. Онон Бүөтүрдээх Боккуойа икки өттүттэн холбоон 5 оҕону ыал-дьон оҥорбуттара. Борокуруор Бүөтүр 74 сааһыгар олохтон барбыта. Уҥуоҕа Дьуона халдьаайытыгар сытар. Онтон Боккуойа 96-гар чугаһаан баран, кыыһа Настя учуонай буолан СГУ-га үлэлии сырыттаҕына, киниэхэ олорбута. Настя кыра эрдэҕиттэн сытыы-хотуу, саҥалаахиҥэлээх, наар уолаттары кытта, ордук биир саастыылааҕыныын Сыыналыын оонньуура. Аны санаатахха, сайылыкпытыгар кини бараата кыыс да суох эбит. Ити курдук, мин кыра оҕо сааһым Настялыын, кини убайыныын Колялыын, бырааппыныын Сыыналыын уо.д.а. оҕолордуун Мундулаах сайылыкка оонньоон-көрүлээн, суруйбутум курдук, ынах хомуйан, түптэ оҥорон, күтэрдээн-моҕотойдоон, тохтубут куолаһы хомуйан, бурдук тардан, ытынан кустаан, эриэ-дэхситик, үтүө өйдөбүллээх ааспыта. Настя 7-с кылааһы Кытаанахха, орто оскуоланы Мугудайга бүтэрбитэ. Онтон биир сыл Кытаанах дьыссаатыгар иитээччинэн үлэлээн баран, Пермь куоракка үөрэнэ барбыта. Онно сэдэх да буоллар, суругунан билсэр этибит. Онтон кэлэн баран салгыы үөрэнэн, билим хандьыдаата, доктора, профессор буолан, тыылланхабыллан тахсыбыта. Кинини биһиги Кытаанахха “Учуонай Настаа” диир буолбуппут. Дойдутугар кэлэ сырыттаҕына, Мундулаахпытынан сылдьар этибит. Кэлин Мугудайга даача туттарбыта. Онно тахсан көрсөр этим. Миэхэ Настя, атыттарга Анастасия Петровна научнай эҥин үлэтин ырытар кыаҕым суох. Учуонай элбэх даҕаны, сылга биир киһиэхэ иҥэриллэр “СӨ Бочуоттаах гражданина” диэн үрдүк ааты мээнэ киһи ылбат. Учуонайдартан итинник үрдүк аакка тиксибит киһини өссө билбэппин. Онон Мундулаахтан тахсыбыт улахан учуонайынан бары киэн туттуоҕуҥ. Анастасия Петровнаҕа өссө уһун олоҕу, бары үтүөнү баҕарыаҕыҥ.
Уйбаан ПОНОМАРЕВ