Саҥа Дьыллааҕы хоһооннор
** Саҥа дьылынан! ***
Түүнү-күнү өрө мөхтөрөн
Төгүрүк сылбыт иилээн бүттэ,
Түргэнин эрэ дьэ сөхтөрөн
Түмүгүн бэлиэр тиһэн бүктэ.
Кэлэр кэммит эмиэ сиэллэрэн
Тиийэн кэллэ иннибитигэр,
Үүнэр сылбыт тугу билгэлээн
Түстээн биэрэрэ – кистэлэҥэр…
Иһэр илик эҥин дьиктитин
Кэһии гыннын бэлэх үтүөтүн,
Сүрэх иэйэр олох кэрэтин
Көтөх муҥунан көрдөрүөхтүн.
Онно эбии таптал уйатын
Анаан аастын иккиэ бэйэҕэр,
Онно өссө дьолу баҕаран
Алгыс эттин алаһа дьиэҕэр.
Саҥа дьылынан алып түүҥҥэ
Толору дьол тула тосхойдун,
Баҕа санааҕыт өрүү тэҥҥэ
Ыраҕыт хоту туола турдун!
Римма Корякина — Хотууна
* Саҥа дьыл – дьол, эйэ ***
Кыһыҥҥы тымныылар түһэннэр
Халлааҥҥа сулустар күлсэллэр,
Саҥа дьыл – саҥа хаар хаачыргыыр
Сыһыыны, толоону толорор.
Ойуурга Ахсынньы күүлэйдиир,
Хатыҥнар Хаарчаана курдуктар.
Саҥа дьыл – Саҥа дьол чугаһыыр
Кэрэни дьиктини билгэлиир.
Дьиэм иһэ чуумпуран иһийэр,
Аал уотум илгийэн арчылыыр,
Саҥа дьыл – саҥа кэм киэһээтин
Үөрүүнэн ырыанан сырдатар.
Саҥа дьыл – саҥа дьол күөнүгэр
Үтүөҕэ- кэрэҕэ кыттыһыах.
Саҥа дьыл, Саҥа дьыл, Саҥа дьыл,
Дьол- соргу, Ил-Эйэ аргыстан!
Евдокия Дьячковская — Иэйэ
Саҥа Дьыл… ***
Кээмэйдээх кэм-кэрдии эргийэр,
Дьыл-хонук күлүмнүү элэҥниир,
Саҥа дьыл саргылаах салаллар,
Эргэрэн тумаҥҥа сууланар.
Ол онно дьыл ыпсар түүнүгэр
Кэрэ да көстүүлэр үксүүллэр,
Оннооҕор торулуур тымныылар
Былыкка бүрүллэн сүтэллэр.
Дьон бары ыҥырсан түмсэннэр
Дьиктилээх киэһэни түстүүллэр
Сырдыгы, үтүөнү баҕарсан
Олоххо дьол суолун аһаллар.
Ыллааннар, туойаннар, үҥкүүлээн
Дуоһуйуу алыбар киирэллэр,
Астына кэпсэтэн, мичээрдээн
Сулустаах чаастары көрсөллөр.
Саҥа дьыл, саргылаах Саҥа дьыл
Саҥаттаан саҕалаан үөрдээриий!
Саҥа кэм, күүтүүлээх дьикти сыл,
Сир үрдүн дьолунан толорууй!
Иван Попов — Байдам
*** Кэрэни аҕаллын ***
Кэрэтиэн тулабар кыыдамныыр маҕан хаар,
Ахсынньы бүтэhик күннэрэ.
Күүтүүлээх Саҥа Дьыл алыптаах киэhээтэ,
Күлүмнүү, киэркэйэ угуйар.
Саҥа Дьыл кэлэрин оҕолуу күүтэбит,
Инники сылбытын эрэнэ саныыбыт.
Ааспыт сыл күннэрин махтанан ааhыахпыт,
Үчүгэй кэмнэрин
Өрүүтүн өйдүөхпүт.
Саҥа Дьыл бэлиэтин, бэлэ5ин туттардын.
Харыйа сытынан дьиэбитин толордун.
Үтүөнү баҕарыы тылларын сипсийдин,
Саҥа сыл биhиэхэ кэрэни аҕаллын.
Сандаар Күн Сандаара
*** Харыйабыт симэннэ ***
Саҥа сылы көрсүһэр
Харыйаҕа уот оонньуур.
Быйыл эмиэ саныыбын
Кыра оҕо саастарбын.
Харыйаны тулалаан
Үҥкүүлүүллэр оҕолор.
Киэргэммитин хайҕааннар
Чаҕаарыйа ыллыыллар.
Харыйаҕа кэккэлиир
Элбэх кыра кыылчааннар
Тэҥҥэ үөрэ тураллар,
Саҥа сылы көрсөллөр.
Курдат көстөр дьэп- дьэҥкир
Мээчиктэрэ сырдыыллар.
Эҥин оҥнөөх оонньуурдар
Дьикти кэрэ уоттаахтар.
Барахсаттар-куобахтар
Маҕаннарыын маанылар,
Үҥкүүлүүрдүү табыйар
Үчүгэйдэр- табалар.
Онно Тымныы Оҕонньор
Сиэнэ кыыстыын тураллар.
Саҥа сылга дьол түстүүр
Эҕэрдэлээх кэлбиттэр.
Айылҕаана
*** Саҥа сыл сыарҕата ***
Саҥа сылбыт сыарҕата
Сырылатан кэлиитэ,
Сахам сирэ кылбаара
Сырдык хаары тэлгэннэ.
Кэтэһиилээх кэмнэргэ
Кыраһанан киэргэннэ,
Ыраас хаардаах сир үрдэ
Ыйдаҥаҕа күндээрдэ.
Үгүс элбэх дьиктилээх,
Үрдүк үөрүү көтөллөөх
Аптаах түүммүт үүнүүтэ,
Аралыйда сир иэнэ.
Саҥа хаарга үктэнэн
Саҥа суолу тэлэйиэх,
Саҥа сырдык санаанан
Саҥа сылы көрсүһүөх.
Айылҕаана
*** Саҥа сыл үүнүүтэ, аптаах түүн ***
Ааспыт сыл бэлэҕэр махтанан,
Саҥа сыл кирбиитин арыйыах.
Тик гынар чыпчылҕан түгэнтэн,
Саҥалыы сырдыкка атыллыах.
Үрдүк күүс ситимин тутуохха
Сып-сырдык сыдьаайын көрүөххэ.
Айыыһыт алгыһын ылыахха
Сахалыы арчылаан көрсүөххэ.
Саҥа күн кылбаара күөрэйэн,
Саҕахтан чаҕылла сандаарар.
Кирбии кэм дьиктитэ абылаан
Ис кыаҕыҥ санааҕын сырдатар.
Саҥа сыл,саҥа кэм үүнүүтэ
Итэҕэй,күүтэргин бэлэхтиир.
Саҥа кэм санааҕар үөрүүтэ
Үс куккун чэгиэн- чөл туруктуур.
Тула дьон дьиктини күүтүүтэ
Эйиэхэ саҥалыы күүс эбэр,
Олоххо тапталы,махталы,
Бэйэҕэ эрэнэр кыах биэрэр.
Айылҕаана
*** Саҥа дьылга ***
Саҥа Дьыл салаллан кэлиитэ
Ураты хонуктар усталлар.
Харыйа симэнэн бүтүүтэ
Араас уот чаҕылла умайар:
Оччоҕо Дьыл үүннэ дэһэбит,
Кэлэртэн кэрэни күүтэбит.
Ханна да дьон бары үөрүүнэн
Киэргэнэ, симэнэ сатыыллар,
Сир үрдүн чаҕылхай көрүнэн
Томточчу толоруох буолаллар:
Саҥа Дьыл саргылаах түүнүгэр,
Үүнэр кэм арыллар үөһүгэр.
Оҕолуун, эдэрдиин, эмэнниин
Дьикти түүн бэлэҕин күүтэллэр,
Санаалыын, сүрэхтиин, үс куттуун
Дьол уотун отторго бэлэмнэр:
Саҥа кэм арыллар ааныгар,
Дьыл дьылга хардыылыыр түүнүгэр.
Попов И. И.-Байдам
*** Хоһооммор туойабын ***
Хоһооммор туойабын кыһыммын,
Халлааҥҥа харбаһар буруобун.
Хоочурҕас атаҕым тыастарын —
Холуубун кырылас көмүскэр.
Кылбаарар күлүмнэс дойдубун —
Кыһынын мин олус таптыыбын.
Кырыанан бүрүннэр даҕаны,
Кэтэһэр эбиппин олуһун.
Күлүмнэс уоттардаах түннүктэр,
Кэрэчээн уотунан сандааран,
Кэлэр кэм кэлбитин биллэрэн,
Күндээрдэ ыҥырар эбиттэр.
Кулуупка музыка ньиргийэр,
Куйаарга туолбут ый сандаарар.
Кырыалаах оҕонньор кэлэрин —
Күүтэллэр бар дьонум, долгуйа.
Күндэйэ
Уран тыл оһуорун
Уура сылдьан тистэрбин,
Чочуйаммын,сааһылаан
Ыытыам этэ куйаарга.
Киирэн кэлбит иэйиибин
Кэһии гынан көтүтүөм
Будулҕан туманы сыҕайан
Оҕолуу ытыспын таһыныам.
Дьэрэкээн уоттуу дьиримнэс,
Өйүм,санаам ситимнэрин
Холбуу тутан ыламмын,
Харыйа аайы ыйыаҕым.
Саҥа кэлэр сылынан,
Саҥа санаа эбиллэн
Саҥа хаардыы ып,ыраас
Хоһооннорбун ыыталыам.
Күндэйэ
Сандаара киэркэйэр
Күүтүүлээх Саҥа дьыл!
Саргылаах саҕаҕы
Күөрэччи көтөҕөр,
Эн кэрэ эйгэни,
эрэнэ кэтэһэр.
Күндүнү-Эйэни,
Дьол-үөрүү мичээрин,
Мин Сахам сиригэр,
Олохтоо уйгуну!
Саҥа дьыл, саҥа дьол,
Саҥа ыал тускулаах туһугар,
Хас дьиэ аайытын
Үөрүү-дьол уйаланнын!
Ил-Эйэ олохсуйдун!
Ахсынньы түмүктүүр түүнүгэр,
Харыйа уоттара күндээрэн,
Дьон-норуот үөрүүтүн үрдэтэн,
Саҥа дьыл айхаллыыр,
Бар-дьону!
Евдокия Дьячковская — Иэйэ
Биир сыл номуо
Бүтэрэ бу кэллэ,
Түргэниэн элээрэн
Элэҥнээн ааҺара…
Хатыламмат иккистээн
Хаалбыт сарсыҥҥы,
Бүгүҥҥү күн.
Кэлэн иҺэр
Саҥа дьыл
Түбүктээх киэһэтэ
Дьиктилээх иэйиини,
Сарсыҥҥыга эрэли
Нус-хас олоҕу,
Этэҥҥэ буолууну
Дьолу, үөрүүнү
Тосхойо туруохтун!
Күн Эйэ
*** Саҥа дьыл, дорообо! ***
Саҥа дьыл түбүгэ ааммытын тоҥсуйда,
Ааһар сыл түмүгэ бар дьону долгутта…
Хаарчаана барахсан харыйа киэргэттэ,
Хаардары ыйаата, Чысхааны кэтэстэ.
Дьуолкабыт умайан тырымныы оонньоото,
Ахсынньы туманын кый ыраах кыйдаата,
Үрүҥ хаар үҥкүүтэ дойдуну үллүйдэ,
Дууһабын дьолунан, үөрүүнэн толордо.
Кырылас утаҕы бакаалга куттуохпут,
Саҥа дьыл кэлиитин долгуйа көрсүөхпүт,
Бар дьоммут алгыһын сүрэххэ иҥэрэн
Арчылаах аартыкка ааммытын аһыахпыт!
Саҥа күн, дорообо-
Саҥа сыл, дорообо!
Саҥа кэм, дорообо-
Саҥа дьыл, дорообо!
Тулуйхаана
*** Саҥа сыл дорообо! ***
Сыл аайы күүтүүлээх
Ып- ыраас иэйиилээх
Сып- сырдык ыралаах
Саҥа Дьыл дорообо!
Халлаан үөр сулуһун
Кутаа уот суһумун
Үөрүү-дьол утаҕын
Ыһар Эн түбүгүн!
Табыллыы тайаннын
Ситиһии сиэттистин!
Уйгуну түстээтин
Үүнэр сыл дьон ахсын!
Эҕэрдэ эркиннээх,
Эйэҕэс мичээрдээх
Эдэрдии эрчимнээх
Саҥа Сыл дорообо!
Мария Герасимова — Сэҥээрэ
*** Саҥа дьыл ***
Кырыа кыһын бэлиэтин,
Кырпай хаарбыт күлүмүн
Кылбачытар киэн иэнин
Күммүт күлүмнэтэ оонньуур.
Көрүүй,мичиҥниир уоттар,
Көҕүлүү-ыҥыра угуйаллар.
Күөх харыйа тула мустан,
Көрү- нары тардыаҕын.
Кэтэһиилээх тымныы оҕонньорбут
Кэрэчээн сиэн кыыһынаан
Кириэмил чаһыытын кураанынан,
Кэлбит саҥа дьылы уруйдуу,
Киирэн кэллилэр биһиэхэ.
Ким бары үҥкүүлүүр
Кэтэһэр аптаах түгэни.
Килбик кэрэ кыысчаан
Кэтэһэр сэмээр уоланын.
Кэскилин,тапталын туоһулуу
Күүтэр,кэтэһэр долгуйа.
Көрүүй,эрчимнээх үҥкүүгэ
Көччүйэ көтөллөр дайа,
Көмүс күндү дьоммут.
Кэллэ саҥа дьыл.
Кэллэ барыбытын үөрдэ.
Кэллэ эрэли саҕа.
Кэллэ дьолу бэлэхтии.
Кэллэ Сахам сиригэр.
Кэллэ уруйу тускулуу.
Евдокия Катакова-Чэлгийэ
*** Саҥа сыл ***
Саҥа сыл үүнүүтэ-
Саас иһэр илдьитэ,
От күөҕэ харыйа
Сайыны санатар…
Эгэлгэ киэргэлэ-
Сибэкки тырыма,
Мөһүүрэ симэҕэ-
Айылҕа өҥнөрө…
Ааһар сыл аргыһа-
Ахтылҕан сылааһа,
Саҥа сыл кэлиитэ-
Кэлэр сыл кэһиитэ.
Ааһары атаарыах,
Кэлэри көрсүһүөх,
Үтүөҕэ кыттыһыах,
Үөрүүнү үксэтиэх!
Айталыма
*** Сандаара,умай харыйабыт! ***
Саҥа Дьыл үөрүүтүгэр
Саҥа дьол бэлиэтигэр
Чээлэй күөх харыйаны
Лаглаччы киэргэттибит!
Сандаар,умай харыйабыт
Уон араас өҥнөрүнэн!
Сулус курдук чипчиҥнээ!
Дьүкээбиллии суһумнаа!
Оҕо ыра санаата
Остуоруйа олоҕо!
Көрүҥ көмүс шариктар,
Күлүмүрдэс оонньуурдар!
Кыһыл Көмүс бөтүүкчээн,
Албын- көлдьүн саһылчаан,
Үргэн куотар куобахчаан
Бары манна кэлбиттэр.!
Олус кэрэ Хаарчаана
Саҥа дьылы аҕалыа!
Тымныы Кыһын оҕонньор
Кэһиилэрин түҥэтиэ!
Сандаар, умай харыйабыт
Уон араас өҥнөрүнэн!
Сулус курдук чипчиҥнээ
Дьүкээбиллии суһумнаа!
Мария Герасимова — Сэҥээрэ
Саҥа дьыл – эрэлбит аргыһа
Саҥа дьыл – эрэлбит аргыһа,
Чөл эргиир, сүҥ дабаан үөрүүтэ,
Дьон-аймах ырыанан алтыһа
Дьол сырдык сыдьаанын көһүтэр.
“Хачыгыр-кучугур” хаар тыаһыа,
Хаарчаана күлүүтэ лыҥкыныа,
Харыйа мичиҥнии түһүөҕэ,
Хайаан да ырабыт туолуоҕа!
Эдэр буол, эмэн буол, доҕоруом,
Эйэлээх олоҕу тутуохпут,
Дойдубут отуордаах олоҕун
Эркээйи уоттарын булуохпут!
Уйдарыах кынаттаах санааҕа,
Эргийиэх дьүрүскэн үөһүгэр,
Сырдаатын сулустуу сандаара
Кутаабыт сир ийэ түөһүгэр!
Саҥа дьыл – эрэлбит аргыһа,
Чөл эргиир, сүҥ дабаан үөрүүтэ,
Дьон-аймах ырыанан алтыһа
Дьол сырдык сыдьаанын көһүтэр.
Вячеслав Хон